Cümə: Qəlbdən Başlayan Görüş

Həyatın gündəlik çətinlikləri içində xüsusi bir ritmlə döyünən bir gün var — Cümə. Müsəlman üçün bu, sadəcə iş həftəsinin sonu deyil. Allah Elçisi ﷺ onu günlərin xanımı adlandırmış və Hicran və Qurban bayramlarından belə üstün olduğunu bildirmişdir. Bu, mərhəmət, bağışlanma və Xaliqlə xüsusi bir görüş günüdür və həmin görüşün mərkəzində Cümə namazı — Cümə durur.

Onun əhəmiyyəti birbaşa Quranda təsbit edilmişdir:

“Ey iman gətirənlər! Cümə günü namaza çağırıldığınız zaman, Allahı zikr etməyə tələsin və ticarəti (dünya işlərini) tərk edin. Əgər bilsəniz, bu sizin üçün daha xeyirlidir!” (sura “əl-Cumə”, 62:9)

Bu ayə açıq şəkildə bildirir ki, dünya işlərini kənara qoyub mənəviyyata yönəlmək lazımdır.

Görüşə Hazırlıq: Təkcə Rituallar Toplusu Deyil

Cümə namazı məsciddə deyil, qəlbdə niyyətlə və bədənin hazırlanması ilə başlayır. Bu gün səhər xüsusilə qüsl almaq tövsiyə olunur. Bu, sadəcə gigiyenik əməliyyat deyil, mühüm ibadət öncəsi daxili və xarici təmizlik rəmzidir. Peyğəmbər ﷺ buyurmuşdur:

“Sizdən kim Cümə xütbəsinə getmək istəyirsə, qüsl etsin.”

Məscidə yönələn mömin şəriətə uyğun təmiz və gözəl paltar geyinir, istəsə ətirdən də istifadə edə bilər. Bu, günə, məscidə və mömin qardaşlara göstərilən hörmətin ifadəsidir. Evi vaxtında tərk edib birinci azanı eşitməyə, ön cərgələrdə yer tutmağa çalışmaq tövsiyə olunur — bu yolda atılan hər addım üçün böyük savab vəd edilir.

Kimə Cümə Namazı Vacibdir?

Vacibdir (fərz) — aşağıdakı xüsusiyyətlərə sahib olan kişilərə:
• həddi-büluğa çatmış,
• ağıllı,
• sağlam,
• müsəlman,
• səfərdə olmayan.

Vacib deyil, lakin müstəhəbdir - qadınlara, uşaqlara, səfərdə olanlara (öz məzhəblərinin şərtlərinə əsasən), fiziki çətinlikləri və xəstəlikləri olanlara. Onlar məsciddə iştirak etsələr, Cümə onlara Zöhrün əvəzinə keçmiş olur.

Cümə Namazının Quruluşu: Addım-addım

Cümə namazının quruluşu mənalı və nizamlıdır: əvvəl 4 rükət sünnə, sonra 2 rükət fərz, ardınca yenə 4 rükət sünnə. Bunlara ayrı-ayrılıqda baxaq.

1. İlk dörd rükət sünnə

Birinci azandan sonra möminlər salavat və dua oxuyur, sonra niyyət edərək hər biri təkbaşına 4 rükət sünnə qılır. Bu, Zöhr namazının sünnəsinə bənzər şəkildə icra edilir.

Niyyət: “Cümə namazının dörd rükət sünnəsini ixlasla Allah rizası üçün qılmağı niyyət edirəm.”

2. Xütbə: Sükut və Diqqət Zamanı

İmam minbərə çıxıb camaatı salamlar. Ardınca ikinci azan səslənir. Bu azandan sonra Cümənin əsas hissəsi — xütbə başlayır və iki hissədən ibarətdir.

Birinci xütbə — Allahın uca tərifi, Peyğəmbərə ﷺ salavat və Quran və Sünnədən çıxarılan nəsihətləri ehtiva edir.
İmam qısa müddət oturur və camaat dua edir.

İkinci xütbə — daha qısa olur və yenə nəsihət xarakteri daşıyır.

Bu zaman tam sakitlik vacibdir. Peyğəmbər ﷺ xəbərdarlıq etmişdir:

“Cümə xütbəsi zamanı danışan kimsə, üzərində müqəddəs kitablar olan heyvana bənzər.”

Zərurət istisna olmaqla danışmaq, xütbənin bərəkətindən məhrum edir.

3. İki rükət fərz: Camaatla Qılınan İbadət

Xütbədən sonra iqamə verilir və imamın imaməti ilə 2 rükət fərz qılınır. Bu, Sübhdə (əl-Fəcr) qılınan iki rükət fərz kimi icra edilir və imam qiraəti ucadan oxuyur.

Niyyət: “Cümə namazının iki rükət fərzini ixlasla Allah rizası üçün qılmağı niyyət edirəm.”

4. Son dörd rükət sünnə

Camaat namazı bitdikdən sonra hər kəs təkbaşına yenə 4 rükət sünnə qılır. Ardınca imamla birlikdə təsbihat etmək müstəhəbdir.

Vacib xatırlatma: Cümə namazı qəza edilmir. Onun vaxtı keçdiyi halda Zöhr 4 rükət olaraq qılınır.

Tez-tez verilən suallar

— Gecikəndə nə etməli?

1. Əgər ikinci rükət fərzə çatılıbsa, Cümə yetişmiş sayılır. Salamdan sonra çatışmayan rükət tamamlanır.

2. Əgər ikinci rükətə də çatılmayıbsa, Zöhr 4 rükət qılınmalıdır.

— Cümədən sonra Zöhr qılınmalıdırmı?

Əgər Cümə şərtlərə uyğun yerinə yetirilibsə, o artıq Zöhrün yerini tutur və ayrıca Zöhr qılınmır.

— Bu gündə ən mühüm nədir?

Ən mühümü bu neməti dəyərsiz saymamaqdır. Peyğəmbər ﷺ buyurmuşdur:

“Kim Cümə namazını ardıcıl üç dəfə səhlənkarlıqla buraxarsa, Allah onun qəlbini möhürləyər.”

Bu, Cüməni tərk etməyin qəlbi qaranlıqlaşdıran ağır nəticəsi barədə ciddi xəbərdarlıqdır.

Cümə — bir bəxşdir. Cümə namazı isə onun incə nüvəsidir.

Bu — insanın hər həftə təmizlənməsi, yenilənməsi, ümmətlə birləşməsi və Yaradanla bağını möhkəmləndirməsi üçün verilmiş fürsətdir. Qoy bu gün məscidə atılan hər addım Allah rizasına aparan bir addım olsun.